{"id":2171,"date":"2022-02-08T07:38:00","date_gmt":"2022-02-08T04:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lunafuture.com\/?p=2171"},"modified":"2026-10-27T07:42:23","modified_gmt":"2026-10-27T04:42:23","slug":"factorionun-ideolojisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/2022\/02\/08\/factorionun-ideolojisi\/","title":{"rendered":"Factorio\u2019nun \u0130deolojisi"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\"\"\/\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Her \u015feyden \u00f6nce \u015funu s\u00f6ylemek laz\u0131m: Factorio g\u00fczel bir oyun; fakat g\u00fczel oldu\u011fu kadar da yaln\u0131z bir oyun. Ad\u0131n\u0131 bilmedi\u011fimiz karakterimiz, b\u00f6ce\u011fi and\u0131ran yarat\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu bir gezegene d\u00fc\u015f\u00fcyor ve i\u00e7inde bulundu\u011fu uzay gemisinden \u00e7\u0131kan par\u00e7alarla teknolojiler geli\u015ftirerek, gerekli hammaddeleri \u00e7\u0131kar\u0131p i\u015fleyerek mahsur kald\u0131\u011f\u0131 bu gezegenden bir uzay meki\u011fi yaparak kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Iss\u0131z bir gezegende bir uzay meki\u011fi yapmak tahmin edebilece\u011finiz \u00fczere zorlu bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011fundan dolay\u0131 oyun boyunca oynad\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6l\u00fcmlerde ad\u0131m ad\u0131m teknolojimizi geli\u015ftiriyor ve karakterimizin gezegenden kurtulma \u00e7abas\u0131na tan\u0131kl\u0131k ediyoruz.<\/p>

Factorio\u2019nun s\u0131nai tipte bant kurma, otomasyona dayal\u0131 hammadde \u00e7\u0131karma ve \u00e7\u0131kar\u0131lan hammaddeleri robot kollar, kazanlar, \u201cassembly\u201d makinelerle i\u015fleyerek i\u015fe yarar haline getirme \u00fczerine kurulu bir i\u015fleyi\u015fi var. Bu yap\u0131lar bir s\u00fcre sonra iyice kompleks hale gelerek kirlilik yaratmaya ba\u015fl\u0131yor ve ortaya \u00e7\u0131kan bu kirlilik gezegenin do\u011fal sakinleri olan b\u00f6ce\u011fimsi yarat\u0131klar\u0131 \u00fczerimize \u00e7ekiyor. Bu noktada kirlili\u011fin oyunun i\u015fleyi\u015fi \u00fczerinde \u00f6nemli bir yere sahip oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Keza beni bu yazmaya iten nokta da tam da oyunun ekolojiyle ilgili \u00f6rt\u00fck ideolojisi oldu.<\/p>

Factorio\u2019daki sanayile\u015fme oyun mekanikleri taraf\u0131ndan neredeyse zorunlu hale getirilmi\u015f. \u015e\u00f6yle ki oyuncunun ana hedefi olan uzay meki\u011fi \u00fcretme hedefine elle \u00fcretim yaparak ula\u015fma \u015fans\u0131m\u0131z bulunmamakta. Yani illa ki s\u0131nai metotlar\u0131 kullanmak ve \u00fcretimi h\u0131zland\u0131rmak ve kitleselle\u015ftirmek durumunday\u0131z. Bu s\u00fcre\u00e7 de varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve amac\u0131m\u0131z\u0131 oyun i\u00e7erisinde sanayile\u015fmeyle e\u015fitlemek anlam\u0131na geliyor. \u0130nsan= sanayile\u015fme tarz\u0131 bir yakla\u015f\u0131m genel olarak indirgeyici, fakat bunun haricinde sanayile\u015fme s\u00fcreci de genel olarak fosil yak\u0131tlara dayal\u0131 teknolojilere odakl\u0131 hale getirilmi\u015f. Oyunda k\u00f6m\u00fcr, petrol bazl\u0131 yak\u0131t kullan\u0131m\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yer tutuyor. \u0130leride de n\u00fckleer enerjinin \u201cnimetlerinden\u201d faydalan\u0131yoruz. Bu arada g\u00fcne\u015f enerjisinden faydalanma se\u00e7ene\u011fi de sunulmu\u015f lakin baz\u0131 cihazlar\u0131n i\u015flevleri bak\u0131m\u0131ndan fosil yak\u0131tlara ba\u011f\u0131ml\u0131 olmalar\u0131 nedeniyle tamamen temiz enerjiye dayal\u0131 bir oynay\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirmek oyun i\u00e7inde m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Zaten problem de burada kendini g\u00f6steriyor. Factorio \u00f6ncelikle insan olmay\u0131 sanayile\u015fmeyle e\u015fliyor. Yani \u00fcretimin hem insan, hem do\u011fa dostu bir hali olamazm\u0131\u015f gibi illa ki yo\u011fun, k\u00fctlesel olan bir versiyonunu yapmak zorundaym\u0131\u015f\u0131z gibi bir gizli \u00f6nerme sunuyor. Sonras\u0131ndaysa bu s\u0131nai \u00fcretimi de fosil yak\u0131tlara dayal\u0131 bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirmek durumundaym\u0131\u015f\u0131z gibi yap\u0131yor. Oyunun estetik \u00e7er\u00e7evesinin Steampunk ile Dieselpunk aras\u0131nda gidip geldi\u011finin fark\u0131nday\u0131m; yani buhar, petrol, demir-\u00e7elik kullan\u0131m\u0131n\u0131n bu estetik tercih nedeniyle abart\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu ortada. Estetik tercihler bu ideolojik tercihleri belirlemi\u015f olabilir; lakin yine de bu ideolojik tercihlerin fiili \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 konusunda uyar\u0131da bulunmakta fayda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyim. Keza Dieselpunk janr\u0131 i\u00e7inde de i\u00e7inde bulundu\u011fumuz ekolojik krize y\u00f6nelik anlaml\u0131 mesajlar vermek neden m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131n?<\/p>

Asl\u0131nda Factorio\u2019nun kirlilik \u00fcretecek \u015fekilde sanayile\u015fme e\u011filimi \u201cinsan-sonras\u0131 (post-human)\u201c bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturuyor. \u0130nsan-sonras\u0131n\u0131n, insan \u00f6zneyi s\u00fcre\u00e7lerin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakan teknolojik belirlenimi; ilerlemek i\u00e7in fosil yak\u0131tlara ba\u011f\u0131ml\u0131 geni\u015f ve kompleks bir s\u0131nai sistem \u00fcretme zorunlulu\u011fu olarak Factorio\u2019da yer ediniyor. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz bu insan-sonras\u0131 durum bir ele\u015ftiri \u015feklinde yap\u0131land\u0131r\u0131labilirdi. Yani insan \u00f6zne kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 teknolojik s\u00fcre\u00e7lerin bir esiri olarak konumland\u0131r\u0131l\u0131p, teknoloji-ekoloji ili\u015fkisine y\u00f6nelik ele\u015ftirel bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izilebilirdi. Bunun yerine oyunda insan \u00f6znenin g\u00f6revlerin zorlamas\u0131yla kirlilik yaratmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 bir teknolojik\/ekolojik \u201ckader\u201d ya\u015famak ve deneyimlemek durumunda kal\u0131yoruz.<\/p>

Factorio\u2019nun yaln\u0131z \u201cinsanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u201d mahsur kal\u0131nan bir gezegende zor ko\u015fullar alt\u0131nda \u00f6ncelikle daha kolay ula\u015f\u0131lan k\u00f6m\u00fcr gibi hammaddeleri kullanmas\u0131 olduk\u00e7a normal fakat daha sonraki b\u00f6l\u00fcmlerde ortaya \u00e7\u0131kan ve bence \u00e7e\u015fitlendirilmesi de gereken temiz enerji se\u00e7enekleriyle mesaj oyun mekanikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan gayet sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde aktar\u0131labilirdi. Bu noktada k\u00f6r g\u00f6ze parmak bir mesaj vermekten veya e\u011fitsel bir \u00e7izgisellikten bahsetmiyorum, tamamen oyun i\u00e7i dinamiklerle bu mesaj verilebilirdi. Mevcut fosil yak\u0131t ekonomisiyle daha \u00e7ok kirlilik yarat\u0131l\u0131p, yerel t\u00fcrlerle daha \u00e7ok \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fan\u0131l\u0131rken, yani fosil yak\u0131t kullan\u0131m\u0131n\u0131n fiilen bedeli daha a\u011f\u0131r olurken; g\u00fcne\u015f ve r\u00fczg\u00e2r enerjisi gibi se\u00e7eneklerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, daha ekolojik teknolojilerin geli\u015ftirildi\u011fi bir gameplayde daha az kirlilik ve dolayl\u0131 olarak daha az \u015fiddetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 sa\u011flanabilirdi. Belki ekolojik enerjilerin maliyetleri ba\u015fta y\u00fcksek olmalar\u0131na ra\u011fmen, savunma harcamalar\u0131n\u0131 azaltmalar\u0131 nedeniyle bir \u00e7e\u015fit te\u015fvik sa\u011flanabilirdi. Factorio mevcut gameplay se\u00e7imiyle hem derinle\u015fme, hem de ekolojiyle ilgili ciddi bir mesaj verme f\u0131rsat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Sadece mesaj vermek de de\u011fil iki u\u00e7 se\u00e7ene\u011fin ve bu u\u00e7 se\u00e7eneklerin karma\u015f\u0131k ara formlar\u0131n\u0131n oyunda bulunmas\u0131 sayesinde Factorio, insan-\u00fcretim-do\u011fa ili\u015fkisine dair \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fimiz geni\u015f bir \u00e7er\u00e7eve sunabilirdi.<\/p>

Factorio\u2019nun, Survival Game\u2019lere g\u00f6re yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve so\u011fuklu\u011fu biraz da t\u00fcm insani ihtiya\u00e7lar\u0131 s\u0131nai ihtiya\u00e7lara indirgemesinden kaynaklan\u0131yor. Oyunda insan\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6ncelikli ihtiyac\u0131n\u0131n i\u00e7mek i\u00e7in de\u011fil de buhar kazan\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilmek i\u00e7in su bulmak olmas\u0131ndan bunu anlayabiliriz. Benzer \u015fekilde yemek, yatacak yer, sosyallik vs. gibi temel ihtiya\u00e7lar hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemi\u015f ve sadece sanayiye odaklan\u0131lm\u0131\u015f. G\u00fcvenlik bir ihtiya\u00e7 olarak ortaya koyulmu\u015f, fakat di\u011fer temel ihtiya\u00e7lar\u0131n yoklu\u011fu belirli bir taraf\u0131 steroidlerle \u015fi\u015firilmi\u015f dengesiz bir bedensel b\u00fcy\u00fcmeye yol a\u00e7m\u0131\u015f.<\/p>

G\u00fcvenlik sorunu demi\u015fken Factorio, yerel t\u00fcrler olarak b\u00f6ce\u011fimsi yarat\u0131klar\u0131 tercih etmesiyle ba\u015fka bir konuda da \u00f6nemli bir f\u0131rsat\u0131 \u0131skal\u0131yor. B\u00f6ce\u011fimsi yarat\u0131klar insanlar i\u00e7in belki de en uzak olabilecek varl\u0131klar olarak se\u00e7ilmi\u015f. \u00d6yle ki empati kurmak veya sempati beslemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla bu evrimsel uzakl\u0131k, oyunda yerel t\u00fcrlere y\u00f6nelik \u015fiddeti me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131yor. Oysa konuya biraz Amerika\u2019n\u0131n ke\u015ffedilmesi \u00f6rne\u011fi \u00fczerinden bak\u0131labilir. Yeni bir yer ke\u015ffediliyor. Oyun oradaki yerlilerle \u015fiddet ve ya\u011fma \u00fczerinden ili\u015fki kurmak d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir se\u00e7enek kuram\u0131yor. Bu noktada \u015fiddet ve ya\u011fma olarak kolonyal mant\u0131\u011fa uygun se\u00e7eneklerin sunulmas\u0131 yerine daha geni\u015f kapsaml\u0131 se\u00e7enekler sunulabilirdi. Yani bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l yol, sava\u015f yolu, \u00e7\u0131karlar i\u00e7in kullanma yolu, diplomasi yolu gibi birka\u00e7 farkl\u0131 ili\u015fki path\u2019i oyunu daha \u00e7ok geli\u015ftirebilirdi. Oysa oyun dinamikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan tek bir yol tasarlanm\u0131\u015f. Yerli t\u00fcrlere \u015fiddet uygulamak ve soyk\u0131r\u0131m yapmak d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir se\u00e7enek b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015f.<\/p>

Bu soyk\u0131r\u0131m, b\u00f6ce\u011fimsi varl\u0131klar\u0131n ekosistemden de kopuk olarak, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 \u00e7evreye neredeyse yabanc\u0131, parazitimsi varl\u0131klar gibi resmedilmesiyle iyice hakl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. \u015e\u00f6yle ki normal evrimsel bir s\u00fcre\u00e7te bu t\u00fcrlerin \u00e7evrelerinden ald\u0131klar\u0131 kadar verdikleriyle de kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir ili\u015fki olu\u015fur. Yani bir organizma varl\u0131\u011f\u0131yla o \u00e7evreden s\u00fcrekli bir \u015feyler al\u0131r ve o \u00e7evreye bir \u015feyler katar. Do\u011fa\/organizma aras\u0131nda s\u00fcrekli bir girdi\/\u00e7\u0131kt\u0131 mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Dolay\u0131s\u0131yla organizman\u0131n yoklu\u011fu bu etkile\u015fimi de\u011fi\u015ftirir. Oysa Factorio\u2019daki b\u00f6cekler ayn\u0131 bizim insan\u0131m\u0131z kadar gezegene yabanc\u0131lar. Nas\u0131l bir evrim zincirinde olu\u015ftuklar\u0131 belirsiz; ne yedikleri, ekosisteme ne katt\u0131klar\u0131 belirsiz. Bu yabanc\u0131l\u0131k ve d\u0131\u015fsall\u0131k insan\u0131m\u0131z\u0131n soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131yor. Tabii ki oyun tasar\u0131mc\u0131lar\u0131ndan evrimsel biyoloji hakk\u0131nda bilgi sahibi olmalar\u0131n\u0131 ve tam bir ekosistemi tasarlamalar\u0131n\u0131 beklemek haks\u0131zl\u0131k olur, lakin bu yabanc\u0131l\u0131k durumunun \u00f6nceki sanayile\u015fme zorunlulu\u011fu ve petrol yak\u0131t kullanma zorunlulu\u011fuyla birle\u015fti\u011finde ve yan\u0131na katliam zorunlulu\u011funu da ekledi\u011fimizde tablomuz iyice karar\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla oyundan ideolojik olarak ilerleme= sanayile\u015fme, sanayile\u015fme= kirlilik, ilerleme= soyk\u0131r\u0131m gibi vah\u015fi \u00e7\u0131kar\u0131mlar \u00fcretmek durumunda kal\u0131yoruz. Bu tipteki denklemlerin 19. ve 20. y\u00fczy\u0131llar\u0131 kana boyad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla bir y\u00fczy\u0131l\u0131 daha karartmalar\u0131ndan \u00f6nce tarihten al\u0131nan mesajlar\u0131 hat\u0131rlay\u0131p fikirsel \u00fcr\u00fcnlerimizi buna g\u00f6re ortaya koymam\u0131z gerekiyor.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Her \u015feyden \u00f6nce \u015funu s\u00f6ylemek laz\u0131m: Factorio g\u00fczel bir oyun; fakat g\u00fczel oldu\u011fu kadar da yaln\u0131z bir oyun. Ad\u0131n\u0131 bilmedi\u011fimiz karakterimiz, b\u00f6ce\u011fi and\u0131ran yarat\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu bir gezegene d\u00fc\u015f\u00fcyor ve i\u00e7inde bulundu\u011fu uzay gemisinden \u00e7\u0131kan par\u00e7alarla teknolojiler geli\u015ftirerek, gerekli hammaddeleri \u00e7\u0131kar\u0131p i\u015fleyerek mahsur kald\u0131\u011f\u0131 bu gezegenden bir uzay meki\u011fi yaparak kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Iss\u0131z bir gezegende bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2172,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[27,20,18],"class_list":["post-2171","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-oyun","tag-factorio","tag-mehmet-deniz-yurur","tag-oyun"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2171"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2179,"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2171\/revisions\/2179"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lunafuture.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}